ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವಿಷಾದ (ರಾಮಾಯಣ ಕಥಾಮಾಲೆ 37)

"ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಅಪ್ರತಿಮ ವೀರನಾದ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಹೆಂಗಸಿನ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿ, ನನ್ನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದು ನಿನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಕಾಮವೇ (ಆಸೆ )ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಈಗ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ರಾಮನು ವಿಷಾದದಿಂದ ನುಡಿದನು.

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ರಾಮನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು, "ಒಬ್ಬ ಅಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ ತನ್ನ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಂಡತಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ತಂದೆಯು ತಿಳಿದವರಾಗಿದ್ದರೂ ಕಾಮಕ್ಕೆ ವಶರಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭರತನೊಬ್ಬನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಿ. ಸಮಸ್ತ ಕೋಸಲ ದೇಶವನ್ನು ಅವನು ಈಗ ಒಬ್ಬನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆಯು ವೃದ್ಧರಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ".

ರಾಮನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು, "ಯಾರು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೇವಲ ಕಾಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಂತಹವರು ನಮ್ಮ ತಂದೆಯಾದ ದಶರಥನಂತೆಯೇ ಬಹಳ ಬೇಗ ಆಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ".

ರಾಮನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮರುಕ ಉಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯು ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾದುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಯಿತು. ರಾಮನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಅರಣ್ಯವಾಸವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಾಗಿದನು.

ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಳವಳದಿಂದ ನುಡಿದನು, "ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈಗ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಈ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮದದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಯು ಅಹಂಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯಾದ ಸುಮಿತ್ರಾದೇವಿಯನ್ನೂ ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನನಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತಿದೆ". ರಾಮನ ದನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಆತಂಕವಿತ್ತು.

ರಾಮನು ಮುಂದುವರಿದು, "ಕೈಕೇಯಿಯು ಕ್ರೂರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ನೋಡದವಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ದ್ವೇಷದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ವಿಷವನ್ನಾದರೂ ಕುಡಿಸಿ ಉಪಾಯದಿಂದ ಸಂಹರಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ತನ್ನ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅನಾಥೆಯಂತಾಗಿರುವ ಕೌಸಲ್ಯಾದೇವಿಗೆ ರಕ್ಷಕನಾಗಬೇಕೆಂದು ರಾಮನು ಸೂಚಿಸಿದನು.

ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೆನೆದು ರಾಮನು ವಿಷಾದದಿಂದ ಹೀಗೆಂದನು, "ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ತಾಯಿಯು ಜನ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಇಂದು ಅವಳಿಗೆ ಈ ಪುತ್ರವಿಯೋಗದ ಮಹಾದುಃಖವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ". ದೈವದ ಆಟ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮನು ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು.

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೌನವಾದರೂ, ರಾಮನ ಈ ಮಾತುಗಳು ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲಿರುವ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದವು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರ ಕ್ಷೇಮವೇ ರಾಮನಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಮುಂದುವರಿದು ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುತ್ತಾ, "ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ತಾಯಿಯ ಬಳಿ ಒಂದು ಸಾರಿಕಾ ಪಕ್ಷಿ (ಮಾತನಾಡುವ ಹಕ್ಕಿ) ಇದೆ. ಆ ಹಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಯಿಗೆ ನನಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಆ ಹಕ್ಕಿಯು ತನ್ನೊಡನಿರುವ ಗಿಳಿಗೆ 'ಶತ್ರುವಿನ ಕಾಲನ್ನು ಕಚ್ಚು' ಎಂದು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶತ್ರು ಎಂದರೆ ಕೈಕೇಯಿ ಎಂದು ತಾಯಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವನ್ನು ಆ ಪಕ್ಷಿ ಆಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ತಾಯಿಗೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪಕ್ಷಿಯಿಂದ ತಾಯಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಪುಟ್ಟ ಸಂತೋಷವೂ ಕೂಡ ನನ್ನಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ!" ಎಂದು ರಾಮನು ಮರುಗಿದನು.

ಹೀಗೆ, ದಶರಥ ಪುತ್ರ ರಾಮನು ತಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗದ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದನು.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಶೋಕತಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂಬ ಆಜ್ಞೆಯು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕೋಪವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತ್ತು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಚ್ಚು ಇತ್ತು.

ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು, "ಸಹೋದರನೇ! ನಾನೇನೂ ನಿರ್ವೀರ್ಯನಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಬಲದ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ನಿನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಈ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಏಕಾಕಿಯಾಗಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿನಗಿದೆ. ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಅಕಾರಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ."

ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅಣ್ಣನ ಈ ಸಂಯಮವನ್ನು ನೋಡಿ ದಂಗಾದನು. ರಾಮನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು, "ಶತ್ರುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಧರ್ಮವೆನಿಸಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಾನು ಹೆದರುತ್ತೇನೆ."

ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರುವಂತೆ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಆಚಾರ್ಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಹೇಗೆ ಒಂದು ಸಾರಿಕಾ ಪಕ್ಷಿಯು ಕೂಡ ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವೈಕುಂಠವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು ಕೂಡ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂದು ರಾಮನು ವಿವರಿಸಿದನು.

ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕೋಪವು ಸಮಾಧಾನವಾಯಿತು. ಬಲಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಂತ ಧರ್ಮದ ಪಾಲನೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತ ಅವನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ಅಣ್ಣನ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಿದನು.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಕುಮಾರರು ಈಗ ಅಡವಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕಾಡಿನ ನಿಶ್ಯಬ್ದದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮನಸ್ಸು ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಗದ್ಗದಿತನಾಗಿ ನುಡಿದನು, "ಅಣ್ಣಾ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಮೀನು ಹೇಗೆ ಕ್ಷಣಕಾಲವೂ ಬದುಕಲಾರದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇರಲಾರೆ. ತಂದೆ ದಶರಥನನ್ನಾಗಲಿ, ತಾಯಿ ಸುಮಿತ್ರೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನಾಗಲಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಲ್ಲದೆ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತನ್ನ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿದನು.

ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಈ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕಂಡು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಕೇವಲ ಸೇವೆಯನ್ನೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದನು.

ಕಾಡಿನ ಒಂದು ಆಲದ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಬಹಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಒಣಗಿದ ತರಗೆಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು. ಶ್ರೀರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಆ ತರಗೆಲೆಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಅಣ್ಣ-ಅತ್ತಿಗೆಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ, ಜನರಹಿತವಾದ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಆ ಕಾಡಿನ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ, ಸಕಲ ಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ತ್ಯಾಗವು ಅನನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.