ದಶರಥನ ಮರಣ (ರಾಮಾಯಣ ಕಥಾಮಾಲೆ 40)

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದು ಆವರಿಸಿದ್ದ ಶೂನ್ಯತೆ ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಐದು ದಿನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇಡೀ ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ರಾಜಕುಮಾರನಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆಗುಂದಿತ್ತು. ಅರಮನೆಯ ದೀಪಗಳು ಮಂಕಾಗಿದ್ದವು, ನದಿಗಳ ಹರಿವು ನಿಂತಂತೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯು ಬೀಸುವುದನ್ನು ಮರೆತಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ರಾಜ ದಶರಥನು ಮಗನ ಅಗಲಿಕೆಯ ದುಃಖದಿಂದ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು. ಅವನ ಹೃದಯವು ರಾಮನ ನೆನಪಿನಲ್ಲೇ ಮಿಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕೌಸಲ್ಯಾದೇವಿಯು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ದುಃಖದ ಭರದಲ್ಲಿ ದಶರಥನಿಗೆ ರಾಮನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಚುಚ್ಚಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು. ಆಕೆಯ ಮಾತುಗಳು ರಾಜನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಬಾಣದಂತೆ ನಾಟುತ್ತಿದ್ದವು.

ದಶರಥನು ಅತ್ಯಂತ ನವೆಯುತ್ತಾ, ದೈನ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು: "ದೇವಿಯೇ, ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಪುತ್ರ ವಿಯೋಗದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಈ ರೀತಿ ಕಠೋರವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ದಂಡಿಸಬೇಡ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಕೈಮುಗಿದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರಿಸು" ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟನು. ದಶರಥನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಕೌಸಲ್ಯೆಯು ಮೌನವಾದಳು.

ಆ ಕರಾಳ ರಾತ್ರಿಯ ನಿಶ್ಯಬ್ದದಲ್ಲಿ ದಶರಥನಿಗೆ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನೆನಪೊಂದು ಕಾಡತೊಡಗಿತು. ತಾನು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಅಜಾಗರೂಕ ತಪ್ಪಿನ ಫಲವನ್ನೇ ಈಗ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಆತ ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ತನ್ನ ಪಾಪದ ಹೊರೆ ಮತ್ತು ಮಗನ ವಿಯೋಗದ ನೋವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ, ದಶರಥನು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ತನ್ನ ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆ ಕರಾಳ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ದಶರಥನು ಯೌವನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಸರಯೂ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಅದು ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆಯ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು. ದಶರಥನಿಗೆ ಶಬ್ದವೇಧಿ ವಿದ್ಯೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ಶಬ್ದದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡುವ ಕಲೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು.

ನದಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಆನೆಯೊಂದು ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತಹ ಶಬ್ದ ದಶರಥನಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿತು. ಆನೆಯೆಂದು ಭ್ರಮಿಸಿದ ರಾಜನು ಕೂಡಲೇ ಶಬ್ದ ಬಂದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಆನೆಯ ಬದಲು, "ಹಾ! ಸತ್ತೆನು" ಎಂಬ ಮನುಷ್ಯನ ನೋವಿನ ಕಿರುಚಾಟ ಕೇಳಿಬಂದಿತು. ದಶರಥನು ತಕ್ಷಣವೇ ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಶಬ್ದ ಬಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದನು.

ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿ ಬಾಲಕನು ಬಾಣ ತಗುಲಿ ರಕ್ತದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಆತನೇ ಶ್ರವಣ ಕುಮಾರ. ಅವನು ತನ್ನ ಕುರುಡು ಪೋಷಕರಿಗಾಗಿ ಕೊಡದಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದನು. ಶ್ರವಣ ಕುಮಾರನು ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ದಶರಥನಿಗೆ ತನ್ನ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಈ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸಲು ಹೇಳಿದನು. ತಾನು ಮಾಡಿದ ಅಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಧರ್ಮಿಷ್ಠ ಬಾಲಕನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣನಾದೆನಲ್ಲಾ ಎಂದು ದಶರಥನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟನು.

ದಶರಥನು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಗಳ ಬಳಿ ಹೋದನು. ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದ ಅವರು ಪುತ್ರ ಶೋಕವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ, "ದಶರಥನೇ, ನಾವಿಂದು ಹೇಗೆ ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಕೂಡ ಒಂದು ದಿನ ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದಲಿ" ಎಂದು ಶಪಿಸಿದರು.

ದಶರಥನು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮುಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ವಿವರಿಸಿದನು. ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ತನ್ನ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ ಮತ್ತು ಗಂಧಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಅವನಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತಾಗಿತ್ತು.

ಎಣ್ಣೆ ತೀರಿಹೋದ ದೀಪದ ಕಿರಣಗಳು ಹೇಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದಶರಥನ ಚೇತನವು ವಿನಾಶದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ತನ್ನ ಮೃದುವಾದ ತೀರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊರೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮನ ಅಗಲಿಕೆಯ ದುಃಖವು ಅವನನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ತಿನ್ನುತ್ತಿತ್ತು. ಅಸಹಾಯಕನಾದ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅನಾಥ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಸಾವಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ದಶರಥನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನು. "ಹಾ ರಾಘವ! ಮಹಾಬಾಹೋ! ನನ್ನ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವವನೇ! ಪುತ್ರನೇ, ನೀನು ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿರುವೆ?" ಎಂದು ಗೋಳಾಡಿದನು. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮುಂದೆ ರಾಮನ ಮುಖವಷ್ಟೇ ಸುಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ದುಃಖತಪ್ತರಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಮರುಗಿದನು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಕ್ರೂರತೆ ನೆನಪಾಗಿ, "ಹಾ ಕೈಕೇಯಿ! ನೃಶಂಸಳೇ! ನನ್ನ ಶತ್ರುವೇ! ಕುಲಪಾಂಸಿನಿಯೇ! ನಾನು ಈಗ ಅವಸಾನ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಆಕ್ರೋಶ ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಹೀಗೆ ಅಳುತ್ತಾ, ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗ ರಾಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯರ ಎದುರಿಗೇ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸಿದನು.