ದಶರಥ-ಕೌಸಲ್ಯೆಯರ ದುಃಖ (ರಾಮಾಯಣ ಕಥಾಮಾಲೆ 39)

ಇತ್ತ ಶೃಂಗಬೇರಪುರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೂರನೇ ದಿನದ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸುಮಂತ್ರನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಆದರೆ ಆ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಮೊದಲಿನಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀರಾಮನಿಲ್ಲದ ಆ ಪಟ್ಟಣವು ಕಳೆಗುಂದಿತ್ತು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಆವರಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜನರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂತೋಷಶೂನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಸುಮಂತ್ರನ ಹೃದಯವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೇದನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿತು. ರಾಜ ದಶರಥನಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಅಗಲಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜಭವನದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಯಬ್ದವೋ ನಿಶ್ಯಬ್ದ. ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗ ರಾಮನ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ಶೋಕದಲ್ಲಿದ್ದನು. ರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬರಲು ಹೋಗಿದ್ದ ಸುಮಂತ್ರನು ಯಾವಾಗ ಹಿಂತಿರುಗುವನೋ ಎಂದು ದಶರಥನು ಕಾತರದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿದನು. ಆದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ರಾಮನಿಲ್ಲದ ರಥವನ್ನು ಕಂಡು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಕಣ್ಣೀರಿಡತೊಡಗಿದರು. ಸುಮಂತ್ರನು ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದಶರಥನು ಮಲಗಿದ್ದ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ದಶರಥನು ದುಃಖದಿಂದ ದೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು.

ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಕಂಡೊಡನೆಯೇ ದಶರಥನು ಗಾಬರಿಯಿಂದ, "ಸುಮಂತ್ರ, ನನ್ನ ರಾಮ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ಅವನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುವನು? ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಅವನ ಜೊತೆಗಿದ್ದಾರೆಯೇ?" ಎಂದು ಆರ್ತನಾಗಿ ಕೇಳಿದನು. ಸುಮಂತ್ರನು ಕೈಮುಗಿದು, ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯದಿಂದ ರಾಮನು ತಂದೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿದನು. "ಪ್ರಭು, ಶ್ರೀರಾಮನು ತಮಗೆ ಶರಣು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಾದವಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ತೃಪ್ತಿಯಿತ್ತು" ಎಂದು ಸುಮಂತ್ರನು ವಿವರಿಸಿದನು.

ರಾಮನ ಆ ನಮ್ರತೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ದಶರಥನಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನ ಅಗಲಿಕೆಯು ಕೇವಲ ದಶರಥನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಅತೀವ ನೋವನ್ನು ತಂದಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಇಡೀ ಅರಮನೆಯು ಶೋಕದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು.

ಆದರೆ, ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ದಶರಥನು ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದನು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ಕಂಡೊಡನೆ ಕೌಸಲ್ಯೆಯು ಆತುರದಿಂದ, "ಸುಮಂತ್ರನೇ, ನನ್ನ ರಾಮನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದ್ದಾನೆ? ಅವನು ಮಲಗಲು ಹಾಸಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಕಲ್ಲು-ಮುಳ್ಳುಗಳ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?" ಎಂದು ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕೇಳಿದಳು.

ಎಚ್ಛೆತ್ತ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಮಗನ ಅಗಲಿಕೆಯನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ, "ನನ್ನ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡದ ಈ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಅವನಿಲ್ಲದ ಈ ಜೀವನ ನನಗೆ ಬೇಡ" ಎಂದು ಹಲುಬುತ್ತಿದ್ದನು. ಸುಮಂತ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಯದಿಂದ ರಾಮನು ನೀಡಿದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ರಾಮನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದನು.

ಆದರೆ, ಪುತ್ರ ವ್ಯಾಮೋಹದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ದಶರಥನಿಗೆ ಸುಮಂತ್ರನ ಮಾತುಗಳು ಸಮಾಧಾನ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನಿಲ್ಲದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ಕಳೆಗುಂದಿದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಡೀ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೋಕ ಮತ್ತು ಮೌನ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ರಾಮನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಗಲಿಕೆಯ ನೋವು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹೃದಯವನ್ನೂ ಹಿಂಡುತ್ತಿತ್ತು.

ಧರ್ಮ ನಿರತನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಕಾಡಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಂದ ಸುಮಂತ್ರನು ಕೌಸಲ್ಯ ದೇವಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು ಅವಳ ದುಃಖವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಬಹಳವಾಗಿ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಳುತ್ತಾ ಪತಿಗೆ, "ಮಹಾರಾಜ!ನೀನು ದಯಾಪರನೆಂದೂ, ಉದಾರನೆಂದೂ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಾವಾದಿ ಎಂದೂ ಮೂಜಗದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಿರಪರಾಧಿಗಳಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದೆಯಲ್ಲ! ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು? ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಸುರಾಸುರ ಮನುಷ್ಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ರಾಮನನ್ನು ಭಯಗ್ರಸ್ತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾರರು. ಅಂತಹ ಅತುಲವಾದ ಪರಾಕ್ರಮವು ಶ್ರೀರಾಮನಲ್ಲಿದೆ. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀ ರಾಮನು ಅಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾದ ಜನತೆಯನ್ನು ಧರ್ಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅವನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಮಹಾವೀರ್ಯನಾದ ಮಹಾಭುಜನಾದ ರಾಮನು ಕುಪಿತನಾದರೆ ಸ್ವರ್ಣಮಯವಾದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ನಿಶಿತವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಾಗುವಂತೆ ಸಕಲ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ, ಪಂಚಭೂತಗಳನ್ನೂ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನೂ ದಹಿಸಿಬಿಡಬಲ್ಲನು. ಅಂತಹ ಸಿಂಹಬಲನಾದ, ನರ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳು ಸಣ್ಣ ಮೀನುಗಳನ್ನೇ ನುಂಗಿ ಹಾಕುವಂತೆ ತಂದೆಯಾದ ನೀನೇ ವಿನಾಶಗೊಳಿಸಿದೆ. ಕೈಕೆಯಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಿಮೋಹಿತನಾಗಿರುವ ನೀನು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಎಂದೂ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಆಗಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಾಗಿ ರಾಮನೂ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋದನು. ನನ್ನ ಪತಿವ್ರತಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ಮಗನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹತಳಾದೆನು. ಮಹಾರಾಜ! ನಿನ್ನ ಈ ದುಶ್ಚರ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಗನು ಮಾತ್ರವೇ ವಿನಾಶ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನನ್ನು ಕಾಡಿಗಟ್ಟಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಹಿತವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದೆ. ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ನೀನೂ ಹಾಳಾದೆ. ಪುತ್ರನೊಡನೆ ನಾನೂಹಾಳಾದೆ, ಪಟ್ಟಣಿಗರು ಹಾಳಾಗಿ ಹೋದರು ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹಾಳಾದರೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಯಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಪುತ್ರ ಇವರಿಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಹೃಷ್ಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. " ಎಂದಳು.

ಇಂತಹ ಅತಿನಿಷ್ಟುರವಾದ ಕೌಸಲ್ಯದೇವಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದಶರಥನು ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಾ ಪುನಃ ಮೂರ್ಚಿತನಾದನು. ಶೈತ್ಯೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನ ಪಡೆದು ತಾನು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಪುನಃ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋದನು.